4/11/14

KINH NGHIỆM XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG QUÂN ĐỘI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC

KINH NGHIỆM XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG QUÂN ĐỘI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC VÀ TRONG 30 NĂM ĐỔI MỚI
  PGS, TS HỒ KHANGViện Lịch sử quân sự Việt Nam

nguồn: 
http://nghiencuulichsu.blogspot.com/2014/10/kinh-nghiem-xay-dung-hau-phuong-quan-oi.html#more

         1- Một số khái niệmHậu phương, hiểu theo nghĩa hẹp, là nơi đối xứng với tuyền tuyến, có sự phân biệt rạch ròi bằng yếu tố không gian, là lãnh thổ ngoài vùng chiến sự, có dân cư và tiềm lực mọi mặt, nhất là về nhân lực, vật lực đáp ứng nhu cầu của của lực lượng vũ trang ngoài tuyền tuyến. Hậu phương là nơi huy động sức người, sức của cho tuyền tuyến. Một cách khái quát, hậu phương chính là “những vùng an toàn, nơi đứng chân và là chỗ dựa của cách mạng để tích lũy, xây dựng, phát triển lực lượng chính trị, quân sự, kinh tế, văn hoá-xã hội… phục vụ cho kháng chiến và chiến tranh cách mạng”1. Hậu phương chiến tranh có các cấp độ và hình thức khác nhau, có hậu phương chiến lược, có hậu phương tại chỗ, lại có cả hậu phương lòng dân.
Quân đội là tổ chức vũ trang tập trung, thường trực và chuyên nghiệp do một nhà nước hoặc một phong trào chính trị xây dựng, phục vụ mục tiêu giành chính quyền, giải phóng đất nước, bảo vệ Tổ quốc bằng đấu tranh vũ trang, hoặc tiến hành chiến tranh, đấu tranh vũ trang để thực hiện mục đích chính trị của nhà nước hoặc của phong trào chính trị đó.
Có hai yếu tố tạo nên sức mạnh của quân đội là con người và vũ khí trang bị; trong đó, con người làyếu tố quyết định. Yếu tố con người và trang bị vũ khí, kỹ thuật luôn có sự liên quan chặt chẽ, chi phối lẫn nhau.
Nói đến yếu tố con người là nói đến lực lượng chỉ huy (sĩ quan) và lực lượng binh sĩ chiến đấu trực tiếp; đồng thời, nói đến trình độ chỉ huy, các chiến lược, chiến thuật điều hành hoạt động quân sự của các sĩ quan chỉ huy, cũng như chất lượng chỉ huy của sĩ quan và trình độ chiến đấu của chiến sĩ. Nhân tố con người thể hiện ở thể lực, trí tuệ tức là chất lượng của lực lượng được tuyển chọn vào trong quân đội, cùng với nó là quá trình huấn luyện đào tạo và kinh qua chiến đấu.Bên cạnh đó, vũ khí, trang bị kỹ thuật và công nghệ là yếu tố ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên sức mạnh của quân đội, nhất là với sự phát triển như vũ bão về khoa học - kỹ thuật hiện nay. Tuy nhiên, chi phí cho sự phát triển vũ khí, khoa học công nghệ quân sự rất tốn kém, chỉ những nước có nền kinh tế rất mạnh mới có thể phát triển tốt và sở hữu ưu thế về vũ khí, công nghệ quân sự vượt trội so với nước khác. Những nước có nền kinh tế chưa phát triển thường đầu tư vào yếu tố con người, tận dụng những lợi thế về con người.Với tư cách chủ thể, hậu phương thường được tiếp cận trong mối quan hệ với hai khánh thể chủ yếu: 1- Chiến trường (nơi diễn ra chiến sự); 2- Quân đội (lực lượng tham gia chiến đấu) - tất cả được đặt trong không gian chiến tranh. Việc phân chia hậu phương thành các hình thức, cấp độ khác nhau cho thấy ngoài hai yếu tố là tuyền tuyến và lực lượng vũ trang, yếu tố chiến tranh là vô cùng quan trọng, nó là điều kiện xác định hậu phương trên phương diện địa bàn/giới tuyến. Tuy nhiên, quân đội không chỉ tồn tại trong chiến tranh, nó có mặt cả trong thời bình và nó được xây dựng để sẵn sàng đối diện với chiến tranh.Để làm rõ nội hàm khái niệm “hậu phương quân đội”, cần phải tiếp cận vấn đề một cách toàn diện, trên mọi chiều cạnh, bao hàm tất cả những yếu tố chính yếu cũng như liên quan. Từ quan điểm nêu trên, “hậu phương quân đội” được hiểu “là chỗ dựa, bệ đỡ, điểm tựa cho quân đội trong chiến tranh, hoặc nếu chiến tranh xảy ra, có lực lượng vật chất và tinh thần cần thiết, nhằm tạo nên và không ngừng tăng cường sức mạnh nội lực cho quân đội, để quân đội có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình”.
Với khái niệm “hậu phương quân đội” như vừa định vị, “xây dựng hậu phương quân đội” là “tạo dựng, xây đắp cơ sở, điều kiện và những yếu tố cần thiết, nhằm đảm bảo sự vững mạnh của quân đội trong chiến đấu hoặc sẵn sàng chiến đấu”. Xây dựng “cơ sở, điều kiện và những yếu tố cần thiết” bảo đảm sự vững mạnh của quân đội chính là xây dựng nguồn lực con người và nguồn lực vật chất, sẵn sàng cung cấp cho quân đội những nhân lực có thể lực, trí tuệ, cung cấp vật lực cho việc đảm bảo số lượng vũ khí, khí tài dồi dào với chất lượng tốt.
2- Xây dựng hậu phương quân đội trong kháng chiến chống Mỹ cứu nướcTrong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đối thủ của nhân dân Việt Nam là Mỹ - một quốc gia mạnh nhất hành tinh. Để đương đầu và đánh bại quốc gia giầu mạnh ấy, nhất định dân tộc Việt Nam phải mạnh lên. Muốn vậy, ngoài đường lối kháng chiến đúng đắn, cần phải có chủ trương và biện pháp xây dựng, hậu phương quân đội, tạo nên sức mạnh cho quân đội.Xây dựng hậu phương quân đội trong kháng chiến chống Mỹ được tiến hành trong điều kiện có chiến tranh, quân đội tham gia trực tiếp vào cuộc chiến, miền Nam là tuyền tuyến lớn, miền Bắc là hậu phương lớn của quân đội và của tuyền tuyến lớn miền Nam. Giữa hậu phương chiến trường và hậu phương quân đội không có sự phân tách quá rạch ròi.Ngay sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc, miền Bắc bắt tay vào xây dựng cuộc sống hòa bình và chuẩn bị sẵn sàng trước những tình huống, thử thách mới. Lường định về một giai đoạn hết sức ác liệt của cuộc chiến tranh, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 (khoá II, 1955) nhận định: “Miền Bắc là chỗ đứng của ta. Bất kể trong tình hình nào, miền Bắc cũng phải được củng cố”1. Hội nghị nhấn mạnh: "Muốn thống nhất nước nhà, điều cốt yếu là phải ra sức củng cố miền Bắc, đồng thời giữ vững và đẩy mạnh cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam... Đường lối củng cố miền Bắc của ta là: củng cố và phát triển chế độ dân chủ nhân dân, tiến dần từng bước vững chắc đến chủ nghĩa xã hội... Củng cố miền Bắc phải luôn luôn chiếu cố miền Nam. Củng cố miền Bắc và chiếu cố miền Nam không thể tách rời"1.Tại Đại hội Mặt trận dân tộc thống nhất toàn quốc (9 -1955), Hồ Chí Minh phát biểu: “Miền Bắc là nền tảng, là gốc rễ lực lượng đấu tranh của nhân dân ta. Nền có vững, nhà mới chắc. Gốc có mạnh cây mới tốt”2. Thực hiện nhiệm vụ củng cố miền Bắc thành “nền”, thành “gốc” cho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà, Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ III (1960) chủ trương tiến hành cách mạng XHCN ở miền Bắc - cuộc cách mạng gắn bó chặt chẽ với cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, giữ vai trò quyết định nhất đối với sự phát triển của toàn bộ sự nghiệp cách mạng chung cả nước; còn cách mạng miền Nam có một vị trí rất quan trọng, có tác dụng quyết định trực tiếp đối với sự nghiệp giải phóng miền Nam.
Năm 1965, Mỹ trực tiếp đưa quân chiến đấu vào miền Nam, mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc. Trong điều kiện đó, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 11 (3-1965) và 12 (12-1965) họp, đánh giá so sánh lực lượng và khả năng của Mỹ, nêu cao quyết tâm thắng Mỹ. Hội nghị Trung ương lần thứ 12 của Đảng khẳng định: “Miền Nam vẫn là tiền tuyến lớn, miền Bắc vẫn là hậu phương lớn, nhưng nhiệm vụ của miền Bắc là vừa xây dựng vừa trực tiếp chiến đấu, vừa chi viện cho tiền tuyến miền Nam”1. Hội nghị phân tích: “Bảo vệ miền Bắc là nhiệm vụ cách mạng của cả nước vì miền Bắc XHCN là thành quả cách mạng to lớn của nhân dân Việt Nam, miền Bắc là căn cứ địa vững chắc của cách mạng Việt Nam”1.Xác định “đế quốc Mỹ càng đẩy mạnh chiến tranh xâm lược, chiến tranh càng trở lên quyết liệt ở miền Nam thì nhiệm vụ của miền Bắc đối với miền Nam càng nặng nề và quan trọng”, Hội nghị chỉ rõ miền Bắc phải phát huy cao độ tác dụng hậu phương lớn đối với tiền tuyến lớn là miền Nam, phát huy mạnh mẽ vai trò hậu phương quân đội, động viên sức người, sức của, tích cực tham gia vào cuộc chiến tranh giải phóng trên chiến trường chính miền Nam; đồng thời, kiên quyết đánh bại chiến tranh phá hoại của Mỹ đối với miền Bắc và chuẩn bị sẵn sàng để chiến thắng Mỹ mở rộng chiến tranh cục bộ ra cả nước[1].Những phân tích của Hội nghị Trung ương lần thứ 12 cho thấy quan hệ giữa miền Bắc và miền Nam, vị trí, vai trò của miền Bắc đối với miền Bắc gắn bện chặt chẽ. Là hậu phương lớn của tiền tuyến lớn miền Nam, là hậu phương quân đội, vai trò của miền Bắc ngày càng trở nên có ý nghĩa sống còn, quyết định hơn bao giờ hết; chiến tranh càng quyết liệt ở miền Nam thì nhiệm vụ của miền Bắc đối với miền Nam càng nặng nề và quan trọng.         

Như vậy, ngay từ đầu, công cuộc xây dựng miền Bắc đã được Đảng Lao động Việt Nam đặt trong tương quan với thực hiện nhiệm vụ cách mạng ở miền Nam. Lúc này, xây dựng miền Bắc không chỉ đáp ứng các yêu cầu của chính nó, mà quan trọng hơn, đáp ứng yêu cầu đánh Mỹ và thắng Mỹ của chiến trường miền Nam, đáp ứng yêu cầu là hậu phương của quaann đội. Miền Bắc một vai hai gánh, can trường trở thành trụ đỡ của cả đất nước. Xây dựng CNXH ở miền Bắc, vì thế, mang những đặc điểm riêng có – CNXH thời chiến – miền Bắc XHCN với tư cách hậu phương lớn.
Để làm tròn vai trò đó, xây dựng miền Bắc phải đi đối với củng cố và bảo vệ. Miền Bắc không chỉ cần có sức mạnh vật chất đủ để đứng vững và đương đầu, mà còn cần phải có sức mạnh tinh thần vượt trội. Chế độ xã hội ưu việt được thiết lập không những phải đảm bảo cho miền Bắc trở thành hậu phương vững mạnh toàn diện, được tổ chức chặt chẽ, mà còn phải mang lại cho người thợ trong xưởng máy, dưới hầm lò, người nông dân trên đồng ruộng, người chiến sĩ trên chiến hào sức mạnh tập thể to lớn và niềm tin vào tương lai. Đó là nguồn gốc, là nền tảng tạo nên sức mạnh bền vững của hậu phương miền Bắc suốt những năm kháng chiến chống Mỹ.         Suốt những năm xây dựng, chiến đấu gian lao, miền Bắc đã vươn lên hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang của mình. Miền Bắc, với Thủ đô Hà Nội, là nơi các cơ quan chiến lược đề ra và chỉ đạo thực hiện đường lối kháng chiến, điều hành chỉ huy chiến tranh trên cả hai miền. Về phương diện đó, sự ổn định, vững bền của miền Bắc, sự đồng tâm, nhất trí của người hậu phương là một trong số những nhân tố nền tảng để toàn dân, toàn quân trên cả hai miền Nam – Bắc thực hiện thắng lợi đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.         Đương đầu với đối phương có tiềm lực lớn về tài chính, quân sự và kinh nghiệm ngoại giao lão luyện bậc nhất thế giới, ngoài việc dựa vào nội lực, Việt Nam phải xây dựng một hậu phương quốc tế vững chắc để tăng thêm sức mạnh cho cuộc đấu tranh chính nghĩa của mình. Vì lẽ đó, đoàn kết quốc tế, phát huy sức mạnh thời đại là một bộ phận hợp thành của đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đảng, Nhà nước Việt Nam đặc biệt coi trọng tăng cường quan hệ đoàn kết với các đảng cầm quyền ở các nước XHCN; đoàn kết với các đảng khác trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, gắn bó mật thiết với Đảng cộng sản Pháp và sau này là các tổ chức cộng sản ở Mỹ.
Bằng sự nỗ lực cao độ, Việt Nam đã tận dụng vai trò quan trọng của Liên Xô trên trường quốc tế, đặc biệt đối với các nước Đông Âu, các tổ chức dân chủ, hoà bình quốc tế, với phong trào giải phóng dân tộc. Việt Nam tranh thủ vai trò to lớn của Trung Quốc là hậu phương trực tiếp của Việt Nam bảo đảm việc đào tạo cán bộ, xây dựng lực lượng, cung cấp hậu cần, đảm bảo vận chuyển. Việt Nam tranh thủ các viện trợ không hoàn lại, cho vay không tính lãi với nhiều chương trình kinh tế, thương mại, lương thực, ngoại tệ... và đặc biệt là quân sự của cả Liên Xô và Trung Quốc. Các nước XHCN viện trợ cho Việt Nam máy móc, thiết bị, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng… Hầu như các ngành quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam đều có sự giúp đỡ, viện trợ của các nước XHCN như công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, giao thông vận tải, nông nghiệp...; trong đó có những công trình, nhà máy mang tính chất mở đường và trở thành đầu đàn cho một số ngành nghề sau này như công nghiệp gang thép, ngành dệt kim , ngành đóng tầu... Không sai khi nói rằng, các nước XHCN, đặc biệt là Liên Xô, Trung Quốc đã giúp Việt Nam hình thành cấu trúc nềnkinh tế, xây dựng nền móng kinh tế Việt Nam. Các ngành kinh tế công nghiệp từ chỗ hầu như nhỏ, yếu, thiếu, nhờ sự giúp đỡ của các nước XHCN đã định hình, phát triển, đóng góp cho sự phát triển chung của cả nền kinh tế trong suốt dặm dài cuộc chiến.
Nhờ sự ủng hộ, giúp đỡ trang thiết bị quân sự, tiềm lực quốc phòng bảo vệ miền Bắc được tăng cường đáng kể. Trong hai lần chống chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân Mỹ, quân và dân miền Bắc đã bắn rơi 4.181 máy bay tiêm kích, cường kích các loại hiện đại vào bậc nhất thời bấy giờ, kể cả pháo đài bay chiến lược B52, bắn chìm, bắn cháy hàng trăm tàu chiến các loại. Với tổn thất nặng nề này, ý chí và nỗ lực chiến tranh của chính quyền Mỹ đã suy giảm nghiêm trọng. Thực hiện đoàn kết quốc tế, tranh thủ sự ủng hộ của Liên Xô, Trung Quốc và các nước XHCN đã tạo cho hậu phương miền Bắc một sức mạnh tổng hợp cần và đủ để hạn chế một phần sức mạnh của Mỹ, đánh thắng hai cuộc chiến tranh phá hoại quy mô lớn của Mỹ; đồng thời, viện trợ lực lượng vật chất to lớn cho chiến trường miền Nam.
Bên cạnh đó, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đặt hoạt động đối ngoại, đấu tranh ngoại giao thành một mặt trận có tầm quan trọng chiến lược, một mũi tiến công sắc bén. Với tư cách là một quốc gia độc lập, có chủ quyền, có pháp lý của Hiệp định Gơnevơ, được nhiều nước trên thế giới công nhận, Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã tiến hành các hoạt động đối ngoại và đấu tranh ngoại giao, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp to lớn. Trên thực tế, với tác động của hoạt động đối ngoại và của chính cuộc kháng chiến, mặt trận nhân dân thế giới ủng hộ, đoàn kết với Việt Nam chống Mỹ đã hình thành và phát triển; liên minh đoàn kết chiến đấu giữa ba dân tộc trên bán đảo Đông Dương tiếp tục được củng cố, tăng cường.         Về phía Mỹ, miền Bắc XHCN luôn là một nhân tố chi phối mọi tính toán chiến lược của Mỹ trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Nhận biết rất rõ vai trò, vị trí miền Bắc, giới lãnh đạo Oa-sinh-tơn vừa đẩy mạnh nỗ lực quân sự ở miền Nam, vừa gia tăng các hoạt động chống phá miền Bắc. Mỹ đã hai lần tiến hành chiến tranh phá hoại, bằng không quân và hải quân với quy mô và cường độ ngày càng mở rộng, ngày càng khốc liệt đối với miền Bắc và đối với tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn. Mục tiêu chiến lược của Mỹ là bẻ gãy ý chí kháng chiến của nhân dân Việt Nam, phá hoại tận gốc tiềm lực và sức mạnh của cuộc kháng chiến, ngăn chặn sự chi viện từ ngoài vào miền Bắc và từ miền Bắc vào miền Nam. Cuộc chiến đấu anh dũng của quân dân Việt Nam trên vùng trời, vùng biển miền Bắc và trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn đã đập tan những nỗ lực quân sự khổng lồ của Mỹ, bảo vệ vững chắc hậu phương kháng chiến, hậu phương quân đội, bảo vệ và mở rộng tuyến vận tải chiến lược Bắc - Nam... Cuộc chiến đấu đó gây ra những tổn thất về sinh lực và phương tiện chiến tranh cho quân đội Mỹ, góp phần rất quan trọng làm lung lay ý chí xâm lược của Oa-sinh-tơn.         Suốt 21 năm chiến tranh, đặc biệt từ sau Nghị quyết Hội nghị BCHTW Đảng lần thứ 15 (1959), miền Bắc bắt đầu tổ chức chi viện sức người, sức của cho miền Nam, cho cách mạng Lào và sau đó cho cách mạng Campuchia. Sự chi viện đó hết sức to lớn, toàn diện, liên tục với nhịp độ ngày càng tăng, đáp ứng đòi hỏi của chiến trường. Năm 1959, miền Bắc đưa vào miền Nam hơn 500 người, năm 1964, con số đó tăng lên hơn 17.000 người. Trong thời gian diễn ra những cuộc tiến công chiến lược (1968, 1972, 1975), nhân lực động viên ở miền Bắc phục vụ nhu cầu chiến tranh tăng gấp 4 đến 5 lần so với trước. Không tính số quân bảo vệ miền Bắc là lực lượng dự bị chiến lược, chiến đấu và công tác trên tuyến vận tải 559, chỉ tính riêng số quân đưa vào miền Nam trong các năm kể trên, có con số sau: Năm 1968 là 141.000 người, năm 1972 xấp xỉ 153.000, năm 1975 là 117.000. Ngoài lực lượng trực tiếp chiến đấu, các lực lượng vận tải, đảm bảo giao thông, mở đường và các lực lượng bảo đảm khác gần hàng chục vạn người cũng được động viên từ miền Bắc.
         Về vật chất, miền Bắc đã tổ chức tiếp nhận hàng triệu tấn vật chất, vũ khí, phương tiện kỹ thuật do nước ngoài viện trợ; tổ chức nghiên cứu, thiết kế, cải biên, cải tiến nhiều loại vũ khí, khí tài; tổ chức vận chuyển vượt hàng nghìn km dưới bom đạn đánh phá ác liệt tới các chiến trường, các vùng giải phóng. Trong những năm 1965 -1968, miền Bắc đưa vào miền Nam khối lượng vật chất gấp 10 lần so với những năm 1961-1964. Con số đó trong giai đoạn chống chiến lược Việt Nam hoá chiến tranh còn tăng gấp nhiều lần.         Bên cạnh việc chi viện sức người, sức của cho chiến trường, miền Bắc còn tiếp nhận hàng chục vạn cán bộ, chiến sỹ, con em miền Nam tập kết; đón tiếp gần 310.000 thương bệnh binh và hơn 350.000 lượt người từ tiền tuyến ra hậu phương chữa bệnh, học tập... Với chế độ xã hội mới được xây dựng và tỏ rõ sức sống mãnh liệt trong khói lửa chiến tranh, miền Bắc thực sự là chỗ dựa vững chắc về tinh thần cho những người ra trận, cho đồng bào, cán bộ, chiến sĩ đang ngày đêm chiến đấu ở miền Nam, đặc biệt trong những lúc cách mạng miền Nam bị tổn thất, gặp nhiều thử thách, khó khăn…         Vào giai đoạn cuối của cuộc chiến tranh, trong 2 năm 1973 và 1974, 25 vạn thanh niên miền Bắc gia nhập lực lượng vũ trang, 15 vạn quân từ biệt hậu phương vào Nam chiến đấu, hàng vạn cán bộ, nhân viên kỹ thuật, thanh niên xung phong miền Bắc tới các vùng giải phóng ổn định tình hình. Lực lượng công binh, bộ đội Đoàn 559, ngành vận tải miền Bắc cùng hàng vạn dân công hoả tuyến dồn sức sửa rộng đường Trường Sơn, đặt thêm đường ống dẫn dầu. Trong hai năm này, 397.000  tấn vật chất từ miền Bắc được chuyển tới mặt trận, bằng 54% tổng khối lượng vật chất giao cho các chiến trường trong suốt 16 năm trước đó. Trên miền Bắc, Bộ Chính trị, Quân uỷ Trung ương quyết định thành lập các quân đoàn chủ lực. Các quân chủng, binh chủng cũng khẩn trương phát triển thêm nhiều đơn vị mới.
         Được hậu phương miền Bắc chi viện mạnh mẽ, toàn diện, thế và lực cách mạng miền Nam biến chuyển nhanh chóng. Trước tình hình đó, tháng 1.1975, Bộ Chính trị hạ quyết tâm động viên cao độ sức mạnh của cả nước mở cuộc Tổng tiến công chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam.         Thực hiện quyết tâm chiến lược của Bộ Chính trị, cả miền Bắc hướng ra tiền tuyến, dốc sức chi viện cho Quân đội, cho chiến trường. Các đoàn cán bộ của Đảng, của Bộ Quốc phòng lên đường tới các mặt trận đôn đốc, kiểm tra công tác chuẩn bị. Bộ Chính trị quyết định thành lập Hội đồng chi viện miền Nam do Thủ tướng Phạm Văn Đồng làm Chủ tịch. Trên mọi nẻo đường dẫn ra mặt trận, những đoàn xe vận tải nối đuôi suốt ngày đêm, chuyển nhanh vào Nam các binh đoàn chủ lực, các đoàn cán bộ dân, chính, Đảng và hàng vạn tấn vật chất, tạo ra thế và lực áp đảo trước khi chiến dịch lịch sử Hồ Chí Minh bắt đầu. Với sự chuẩn bị chu đáo, toàn diện, sự chi viện kịp thời của hậu phương miền Bắc, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 toàn thắng, kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 21 năm mưa bom, bão đạn.
Như vậy, không ngừng phát triển kinh tế, tranh thủ sự ủng hộ vật chất của các lực lượng tiến bộ hòa bình thế giới, xây dựng chế độ mới của người lao động và đào tạo con người mới có giác ngộ, có lý tưởng, có khát vọng, có trình độ, một lòng hy sinh phấn đấu cho nền độc lập, tự do, toàn vẹn sông núi của Tổ quốc chính là nguồn gốc, là nền tảng tạo nên một hậu phương vững chắc – một hậu phương làm nên sức mạnh to lớn của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc đương đầu lịch sử một mất, một còn với đế quốc Mỹ.         2- Xây dựng hậu phương quân đội trong 30 năm đổi mới
Xây dựng hậu phương quân đội trong 30 năm đổi mới được tiến hành trong thời bình, tập trung chủ yếu vào xây dựng chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, nhằm cung cấp, đảm bảo nguồn lực con người vànguồn lực vật chất cho quân đội. Do vậy, ngay từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới (1986), trước những diễn biến phức tạp của tình hình quốc tế và trong nước, với quan điểm “toàn dân xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc, toàn quân bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước”, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam chủ trương “xây dựng hậu phương đất nước một cách toàn diện”[2]; “kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế xã hội với ổn định và đổi mới về chính trị, tăng cường củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội” [3]. Đại hội VII (6-1991) nhấn mạnh: “Sự ổn định và phát triển mọi mặt đời sống xã hội là nền tảng của quốc phòng - an ninh. Phát triển kinh tế- xã hội đi đôi với tăng cường tiềm lực quốc phòng - an ninh. Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng - an ninh, quốc phòng - an ninh với kinh tế”[4].Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006-2010 nhấn mạnh: “Kết hợp kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh theo phương châm: phát triển kinh tế xã hội là nền tảng để bảo vệ Tổ quốc”[5]. Điều 48, Hiến pháp năm 1992 của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam quy định: “Thực hiện chế độ nghĩa vụ quân sự, chính sách hậu phương quân đội; xây dựng công nghiệp quốc phòng, bảo đảm trang bị cho lực lượng vũ trang, kết hợp quốc phòng với kinh tế, kinh tế với quốc phòng, bảo đảm đời sống vật chất và tinh thần của cán bộ và chiến sỹ, công nhân, nhân viên quốc phòng; xây dựng các lực lượng vũ trang nhân dân hùng mạnh, không ngừng tăng cường khả năng bảo vệ đất nước”[6].
Từ những quan điểm nêu trên của Đảng, xây dựng hậu phương quân đội phải chú ý những yêu cầu sau: 1- Ổn định chính trị là một tiền đề để xây dựng và phát triển hậu phương quân đội; đồng thời, là nhân tố quan trọng góp phần tạo nên sức mạnh chính trị - tinh thần cho quân đội; 2- Đường lối, chính sách phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội phải gắn với củng cố tăng cường quốc phòng, an ninh, để nếu chiến tranh buộc nổ ra nhanh chóng chuyển thành sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân; 3-Phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội luôn chú trọng xây dựng quốc phòng, xây dựng lực lượng vũ trang có khả năng bảo vệ độc lập dân tộc; 4-  Dựa vào sự phát triển kinh tế, văn hóa- xã hội của đất nước, lấy phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội làm nền tảng, thông qua các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội, kịp thời tận dụng những thành tựu mới nhất để củng cố quốc phòng, xây dựng sức mạnh quân đội.
Theo định hướng nói trên, Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam thực hiện chính sách phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, đặt trọng tâm vào việc thực hiện 3 chương trình kinh tế lớn, tiến tới đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế. Nhờ những nỗ lực đó, GDP của Việt Nam đã tăng liên tục. Nếu như trong giai đoạn đầu đổi mới (1986-1990), GDP chỉ tăng bình quân 3,9%/năm, thì trong 5 năm tiếp theo (1991-1995) đã đạt mức 8,2%. Trong 5 năm (2001-2005) của nhiệm kỳ Đại hội IX, GDP bình quân tăng gần 7,5%. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 5 năm 2007 - 2011 đạt 7%/năm, còn tính chung trong 10 năm 2001-2010, tăng trưởng kinh tế đạt 6,89%, đứng thứ 2 trong khu vực, kinh tế khá ổn định. GDP bình quân đầu người của Việt Nam liên tục tăng, năm 1995 đạt 289 USD, đứng thứ 10 khu vực, thứ 44 Châu Á, thứ 177 thế giới (Việt Nam là một trong 23 nước có mức thu nhập thấp nhất thế giới), đến năm 2002 đạt khoảng 439 USD, vượt lên đứng thứ 8 khu vực, thứ 39 Châu Á và thứ 112 thế giới, năm 2010 lên 1.061 USD. Việt Nam đã chuyển từ khu vực các nước kém phát triển sang khu vực các nước đang phát triển. Tổng số vốn đầu tư toàn xã hội 2006-2010 tăng gấp 2,5 lần so với giai đoạn 2001 - 2005, đạt 42,9% GDP. Quy mô GDP năm 2010 tính theo giá thực tế đạt 101,6 tỷ USD, gấp 3,26 lần so với năm 2000. GDP bình quân theo đầu người đạt 1.168USD.Trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, thành tựu phát triển con người của Việt Nam biểu hiện tổng hợp trong sự gia tăng tương đối nhanh chỉ số phát triển con người (HDI).  Năm 1995 chỉ số đạt 0,560, đứng thứ 7/10 trong khu vực Đông Nam Á, thứ 32/50 ở châu Á và thứ 122/201 trên thế giới. gia tăng tương đối nhanh chỉ số phát triển con người (HDI), năm 2002 đã đạt 0,691. Năm 1995, trong các nước và vùng lãnh thổ Việt Nam mới đứng thứ 7/10 trong khu vực Đông Nam Á, thứ 32/50 ở châu Á và thứ 122/201 trên thế giới, thì năm 2000 đã vươn lên đứng thứ 6 khu vực, thứ 28 châu Á và thứ 109 thế giới, cao hơn xếp hạng về GDP bình quân đầu người tính bằng USD theo sức mua tương đương, trong khu vực là thứ 6 so với thứ 7, ở châu Á là thứ 28 so với thứ 36, trên thế giới là thứ 109 so với thứ 122. Nói một cách khác, nếu về GDP bình quân đầu người, Việt Nam còn đứng ở tốp cuối trong nhóm các nước đang phát triển, thì về HDI, Việt Nam lại đứng ở mức trên trung bình trong nhóm các nước này.Thực hiện công cuộc đổi mới, đi đôi với các cải cách kinh tế, Đảng, Nhà nước Việt Nam tập trung xây dựng hệ thống chính trị với Nhà nước pháp quyền XHCN. Hệ thống chính trị - xã hội Việt Nam là hệ thống các thiết chế chính trị, chính trị - xã hội và các thiết chế xã hội khác gồm Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể quần chúng và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội rộng lớn của nhân dân; cơ chế vận hành các thiết chế đó dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam. Hệ thống chính trị - xã hội đó được hình thành trên cơ sở gắn kết, thống nhất giữa hai hệ thống thiết chế xã hội là hệ thống chính trị (hệ thống thiết chế trực tiếp thực hiện quyền lực chính trị) và hệ thống xã hội. Đó là điều kiện thuận lợi để tập hợp, đoàn kết các lực lượng quần chúng đông đảo để thực hiện các nhiệm vụ chính trị; đồng thời, đảm bảo dân chủ, giữ vững ổn định xã hội.Giáo dục là một trong những quốc sách hàng đầu ở Việt Nam, quy mô giáo dục tiếp tục tăng ở tất cả các bậc học, ngành học, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng lớn của nhân dân. Đến hết 1998 cả nước có 51/61 tỉnh, thành phố đạt tiêu chuẩn quốc gia về xoá mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học, tỷ lệ người biết chữ đạt khoảng 93%, tỷ lệ lao động biết chữ là 97%. Năm 2000, toàn bộ (61/61) tỉnh, thành phố đã hoàn thành phổ cập tiểu học; một số tỉnh, thành phố đã hoàn thành phổ cập trung học cơ sở. Quy mô giáo dục tiếp tục tăng ở tất cả các bậc học, ngành học, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng lớn của nhân dân. Năm học 2004-2005, cả nước có 520.300 lớp học phổ thông (cả 3 cấp) với 17,3 triệu học sinh; có 214 trường đại học và cao đẳng với 1.131.000 sinh viên; có 268 trường kỹ thuật với 360.400 học sinh. Trong điều kiện thu, chi ngân sách Nhà nước còn mất cân đối, tổng chi ngân sách Nhà nước cho giáo dục vẫn tăng và đạt quy mô khá. Từ năm 2000, mỗi năm Nhà nước đã chi 15% ngân sách cho giáo dục, 2% ngân sách cho khoa học. Đời sống văn hoá ngày càng được nâng cao, con người được tiếp cận tốt hơn với công nghệ thông tin hiện đại. Quyền được chăm sóc sức khỏe luôn luôn là một mục tiêu ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Thành tựu trong sự nghiệp phát triển y tế là một trong những thành tựu nổi bật. Về cơ sở hạ tầng, tính đến năm 2010, trên toàn Việt Nam có 1.030 bệnh viện, 44 khu điều dưỡng phục hồi chức năng, 622 phòng khám đa khoa khu vực với tổng số giường bệnh khoảng 246.300 giường. Bên cạnh các cơ sở y tế Nhà nước đã bắt đầu hình thành một hệ thống y tế tư nhân bao gồm 19.895 cơ sở hành nghề y, 14.048 cơ sở hành nghề dược, 7.015 cơ sở hành nghề y học cổ truyền, 5 bệnh viện tư có vốn đầu tư nước ngoài – điều đó đã góp phần làm giảm bớt sự quá tải ở các bệnh viện Nhà nước. Đã có 80% số thôn bản có nhân viên y tế hoạt động, 100% số xã có trạm y tế trong đó gần 2/3 xã đạt chuẩn quốc gia, tuy nhiên sự phát triển chưa đồng đều ở mỗi cấp, vùng, miền. Việc đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính và sự công bằng trong chăm sóc sức khoẻ người dân chưa đảm bảo. Ngân sách của ngành y tế hiện cũng tăng khá trong thời gian gần đây. Tổng chi ngân sách ngành y tế nếu năm 1996 mới đạt 3.610 tỷ đồng thì năm 2004 đã đạt 6.276 tỷ. Việc chăm sóc sức khoẻ và phòng chống các bệnh xã hội đạt nhiều kết quả. Hàng năm, số người mắc và chết vì bệnh sốt rét giảm 10-15%, vì bệnh bướu cổ giảm 2 - 3%; trên 90 % dân cư đã được tiếp cận các dịch vụ y tế. Việc bảo vệ sức khoẻ sinh sản cho phụ nữ cũng có nhiều tiến bộ. Ngân hàng thế giới (World Bank - WB) nhận định các chỉ số y tế của Việt Nam khá hơn điều có thể trông đợi ở một nước có mức độ phát triển tương tự.Với nền tảng phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội, con người như trên, hậu phương quân đội được củng cố, đã cung cấp, đảm bảo tương đối tốt những điều kiện cho xây dựng và phát triển Quân đội nhân dân Việt Nam. Hiện nay, thực lực quân sự Việt Nam đã được nâng lên một cách vững chắc, quân số đông, sức chiến đấu và sức mạnh tổng hợp đều đứng đầu các nước Đông Nam Á.Theo “Sách Trắng Quốc phòng” công bố năm 2009 của Việt Nam, hiện nay lực lượng thường trực của quân đội Việt Nam (bao gồm cả bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương) có tổng cộng 450.000 người, lực lượng dự bị khoảng 5.000.000 người. Bộ đội chủ lực là thành phần cốt cán của Quân đội nhân dân Việt Nam, bao gồm Lục quân, Hải quân, Phòng không - Không quân, Bộ đội biên phòng.Ngân sách cho quốc phòng của Việt Nam không ngừng tăng cao, tạo điều kiện hiện đại hóa quân đội với trang bị vũ khí tiên tiến, vừa tự nghiên cứu chế tạo, liên hợp sản xuất trang thiết bị, vừa mua sắm khối lượng lớn vũ khí trang thiết bị của nước ngoài, nâng cao tính năng vũ khí trang thiết bị của bản thân, trong đó mua sắm vũ khí trang thiết bị cho Hải quân và Phòng không - Không quân chiếm tỉ lệ rất lớn. Năm 2001, Việt Nam cho ra đời “Kế hoạch hiện đại hóa lực lượng vũ trang thế kỷ mới”, đề xuất thay đổi toàn diện vũ khí trang thiết bị của ba quân chủng Lục quân, Hải quân và Không quân, trọng tâm là ưu tiên đảm bảo hiện đại hóa Phòng không - Không quân và Hải quân, đồng thời lắp đặt các loại trang thiết bị cảnh báo, trinh sát, chỉ huy, cơ động và đảm bảo cung cấp hậu cần. Việt Nam đã mua một số máy bay chiến đấu và tàu chiến có khả năng tác chiến khá cao, lên kế hoạch phát triển nền công nghiệp quốc phòng với ưu tiên cho Hải quân
3- Một số kinh nghiệm về xây dựng hậu phương quân độiThứ nhất, sớm hoạch định chiến lược và triển khai các kế hoạch xây dựng hậu phương quân đội liên tục, không ngừng nghỉTrong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dựng nước gắn liền với giữ nước, dân tộc Việt Nam đã phải tiến hành nhiều cuộc chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc chống lại các kẻ thù xâm lược lớn hơn gấp nhiều lần về sức mạnh kinh tế, quân sự. Quá nửa thời gian trong lịch sử hàng nghìn năm đó, các thế hệ người Việt Nam phải dồn tâm lực vào các hoạt động quân sự để giành lại, giữ vững nền tự do, độc lập và vẹn toàn lãnh thổ. Tiến trình lịch sử đầy gian khó, thử thách, hy sinh đó đã cho thấy để có thể vững vàng đối diện với chiến tranh, chiến thắng trong chiến tranh, bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc, nhân dân Việt Nam phải xây dựng hậu phương quân đội vững mạnh và phải có đường lối chiến lược, kế hoạch xây dựng hậu phương quân đội từ rất sớm, thực hiện trong cả thời chiến, cũng như thời bình.Rõ ràng, “không có đường lối đúng để xây dựng chỗ đứng chân vững chắc, để động viên và bồi dưỡng tiềm lực của nhân dân, của đất nước nhằm bảo đảm nguồn cung cấp sức người, sức của cũng như nguồn động viên cổ vũ về chính trị, tinh thần thì không thể tiến hành được chiến tranh cách mạng lâu dài để cuối cùng giành lấy thắng lợi”[7]. Bàn về chiến tranh cách mạng, V.I.Lenin cho rằng: “Ai có nhiều hậu bị hơn, có nhiều nhân lực hơn, ai đứng vững được trong quần chúng nhân dân hơn thì người ấy sẽ giành được thắng lợi trong chiến tranh”. Tiếp thu tư tưởng V.I.Lenin, đồng thời kế thừa và phát triển những kinh nghiệm về xây dựng căn cứ trong lịch sử chống ngoại xâm của cha ông, Đảng cộng sản Việt Nam đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng hậu phương quân đội, xác định đây là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của chiến tranh cách mạng. Trên cơ sở đó, ngay từ rất sớm và trong suốt quá trình xây dựng hậu phương quân đội, cả trong kháng chiến chống Mỹ và trong thời kỳ có hòa bình,Đảng đề ra và giải quyết thành công các nội dung cơ bản thuộc về hoặc liên quan tới xây dựng chỗ đứng chân và tiềm lực của cách mạng, kháng chiến; nhờ đó, quân đội luôn chủ động trong các tình huống chiến tranh, chủ động trong các bước phát triển khi không có chiến tranh, tiềm lực mọi mặt được nâng lên không ngừng một cách vững chắc.
Thứ hai, quán triệt quan điểm “lòng dân là nền tảng chính trị của hậu phương quân đội”
Sức mạnh của hậu phương chiến tranh trước hết và chủ yếu là ở lòng dân – nói cách khác, sự ủng hộ của toàn dân đối với Đảng và cách mạng là nền tảng chính trị vững chắc nhất của hậu phương quân đội. Kháng chiến chống Mỹ là một cuộc chiến tranh nhân dân, bởi vậy để xây dựng hậu phương quân đội, hậu phương chiến tranh, nhất thiết phải dựa vào dân, huy động sức mạnh toàn diện của nhân dân; khơi dậy lòng yêu nước trong nhân dân, cố kết họ thành một khối thống nhất, tạo ra sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn. Sự giác ngộ cách mạng, tinh thần yêu nước, tinh thần dân tộc của nhân dân cùng với tính ưu việt của chế độ, sự vững chắc của các tổ chức chính trị - xã hội của quần chúng là động lực, là nền tảng cho sự phát triển vững chắc của hậu phương quân đội - “lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi”[8].Nói đến xây dựng căn cứ lòng dân, cần phải xác định đúng đắn vai trò to lớn của quần chúng nhân dân; xác định rõ phương thức, phương pháp tập hợp nhân dân tham gia tích cực vào công cuộc xây dựng, bảo vệ hậu phương quân đội. Muốn lôi cuốn, tập hợp được nhân dân cần phải có một đường lối chính trị đúng đắn, hợp lòng dân, có một tổ chức lãnh đạo biết quy tụ, cố kết lòng dân. Sức mạnh quy tụ cố kết lòng dân phụ thuộc  vào việc giải quyết mối quan hệ giữa Đảng với dân. Đảng phải làm cho dân tin Đảng, yêu Đảng và đi theo Đảng đến cùng. Đảng vừa là người lãnh đạo, nhưng đồng thời là người đầy tớ trung thành của nhân dân.Tiềm lực quân đội, tiềm lực xây dựng hậu phương quân đội là vô cùng to lớn nếu tranh thủ được nhân dân. Để huy động nhân dân, cần phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, hướng hoạt động của người dân vào thực hiện mục tiêu bảo vệ đất nước. Hiệu quả của công tác tuyên truyền, vận động quần chúng được thể hiện ở việc “làm cho dân ta có tín tâm và quyết tâm”.Vấn đề động viên sức dân để xây dựng hậu phương quân đội phải được tiến hành song song với củng cố sức dân, chăm lo đến đời sống nhân dân, “khoan thư sức dân làm kế sâu rễ bền gốc”.Trong  kháng chiến chống Mỹ, tư tưởng dựa vào dân, chăm lo bồi dưỡng sức dân, phát huy sức mạnh của nhân dân đã đêm lại hiệu quả to lớn, thiết thực đối với xây dựng hậu phương quân đội, được tiếp tục kế thừa trong những năm tháng đổi mới đất nước (1986-2006) và cần tiếp tục được tiếp tục thực hiện ở hiện tại và trong tương lai.Thứ ba, chú trọng xây dựng nguồn lực con người, coi đó là trụ cột trong xây dựng hậu phương quân độiXây dựng hậu phương quân đội, yếu tố con người - yếu tố quyết định của hậu phương quân đội được Đảng Lao động Việt Nam đặc biệt chú trọng. Con người, trước hết là nhân dân lao động được đặt vào trung tâm của quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Mọi chương trình, dự án, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đều phải xuất phát từ con người và vì con người, không chạy theo tìm kiếm lợi nhuận bằng mọi giá, bất chấp pháp luật và đạo lý xã hội. Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn khai thác các nguồn lực văn hoá của dân tộc để làm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội – đây là một trong những nguyên tắc quan trọng trong phát triển nguồn lực con người đối với xây dựng hậu phương quân đội.Đảng, Nhà nước hoạch định và thực hiện các chính sách đảm bảo đời sống vật chất, chăm lo sức khoẻ, tạo điều kiện cho người dân được thụ hưởng giáo dục, nâng cao trình độ học vấn, được sống trong xã hội an toàn, lành mạnh; nhân phẩm con người được coi trọng, đời sống tinh thần phong phú, lạc quan, nhân văn và tiến bộ.Đối với các gia đình quân nhân, gia đình có người tham gia chiến đấu, Đảng và Nhà nước rất coi trọng chính sách hậu phương quân đội. Các chế độ, chính sách hậu phương quân đội đều được ban hành kịp thời với những quy định rất cụ thể. Nhà nước xây dựng nhiều công trình phúc lợi công cộng tạo điều kiện cho mỗi cá nhân có điều kiện lao động và phục vụ.Đảng, Nhà nước Việt Nam phát huy quyền dân chủ của nhân dân, quan tâm xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc dân tộc, “bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức, bản lĩnh văn hóa con người Việt Nam”[9]. Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn gắn tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, phát triển toàn diện con người, thực hiện dân chủ, tiến bộ và công bằng xã hội, tạo nhiều việc làm, cải thiện đời sống, khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với xóa đói, giảm nghèo; phát triển kinh tế đi đôi với tăng cường tiềm lực hậu phương. Đó là cơ sở, điều kiện vững chắc bảo đảm sự phát triển không ngừng của Quân đội nhân dân Việt Nam.


1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004, tập 16, tr. 577.
1 Như trên, Sđd, tập 16, tr. 577.
2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, Tập 8, tr.67
1 Như trên, tập 26, tr. 108.
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, tập 26, tr. 636.
[1] Như trên, tập 26, tr.636.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1987, tr. 30.
[3] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1991, tr. 53.
[4] Như trên, tr. 30.
[5] Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr.70.[6] Hiến pháp Việt Nam (Năm 1946, 1959, 1980, 1992 và Nghị định về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 1992, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.138.[7] Võ Nguyên Giáp: Chiến tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, Nxb. Sự thật , Hà Nội, 1979 , tr. 202[8] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004, tr. 281.[9] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc gia , Hà Nội, 2001, tr. 106.

1 Bộ Quốc phòng - Trung tâm từ điển bách khoa quân sự: Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam, Nxb QĐND, H, 1996, tr. 78.

28/10/14

TRUNG QUỐC ĐÁNH CHIẾM HOÀNG SA CỦA VIỆT NAM & TRÁCH NHIỆM CỦA MỸ

LÊ TÙNG LÂM
                                                                       Bài đăng trên Tạp chí Hồn Việt, số tháng 9/2014                                                                                         
                                                               
                                       HOÀNG SA LÀ CỦA VIỆT NAM

Text Box:  
Đại Nam nhất thống toàn đồ (1834) đã có Hoàng Sa, Trường Sa thuộc lãnh thổ Việt Nam
Hoàng Sa là mảnh đất thiêng liêng của tổ quốc Việt Nam. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, những bằng chứng hiện hữu đã khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo này.
 Trong sách Toàn tập Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư được phổ biến vào năm 1630, Đỗ Bá đã mô tả : “Giữa biển có một dãi cát gọi là Bãi Cát Vàng dài ước chừng 400 dặm, ngang 20 dặm, chạy dài từ cửa Ðại Chiêm đến cửa Sa Vinh”[1] ngoài khơi hai tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi ngày nay, cách bờ biển khoảng 135 hải lý. Bãi Cát Vàng là tên gọi bằng chữ Nôm của quần đảo Hoàng Sa.
Ngoài ra, các tư liệu về sự phát hiện và thực thi chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa cũng được ghi chép trong nhiều tác phẩm nổi tiếng.
Chẳng hạn, trong Phủ biên tạp lục (1775), Lê Quý Đôn đã viết : “Xã An Vĩnh thuộc huyện Bình Sơn, phủ Quảng Ngãi gần bờ biển. Hướng Đông Bắc ngoài biển có nhiều đảo và nhiều núi linh tinh hơn 130 đỉnh…Ngày trước, họ Nguyễn thiết lập đội Hoàng Sa gồm 70 suất lấy người ở xã An Vĩnh sung vào…Họ Nguyễn còn thiết lập thêm đội Bắc Hải[2] để quản lý quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”.
Đại Nam thực lục cũng ghi nhận việc họ Nguyễn cử đội Hoàng Sa “đến tháng 3 thì đi thuyền ra (Hoàng Sa), độ 3 đêm ngày thì đến bãi, tìm lượm hóa vật, đến tháng 8 thì về nộp. Lại có đội Bắc Hải, mộ người thôn Tứ Chánh thuộc Bình Thuận hoặc xã Cảnh Dương sung vào, sai đi thuyền nhỏ đến các xứ Bắc Hải, Côn Lôn để tìm hóa vật; đội này cũng do đội Hoàng Sa kiêm quản”[3]. Đây là nguồn tư liệu gốc quan trọng xác lập chủ quyền của các Chúa Nguyễn đối với Hoàng Sa và Trường Sa.
Đầu thế kỉ XIX, vương triều Nguyễn xác nhận rõ ràng hơn về chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường Sa. Đại Nam thực lục ghi nhận rằng năm 1803, Gia Long “lấy cai cơ Võ Văn Phú làm thủ ngữ cửa biển Sa Kỳ (Quảng Ngãi), sai mộ dân ngoại tịch làm đội Hoàng Sa”[4]. Năm 1834, Minh Mạng sai Giám thành đội trưởng Trương Phúc Sĩ cùng thủy quân hơn 20 người đi thuyền đến đảo Hoàng Sa thuộc tỉnh Quảng Ngãi vẽ bản đồ[5]. Trên bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ đã ghi rõ ràng Hoàng Sa (số 1) và Trường Sa (số 2) là thuộc chủ quyền của Việt Nam. Năm 1835, vua Minh Mạng “sai cai đội thủy quân Phạm Văn Nguyên đem lính thợ giám thành cùng phu thuyền hai tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định chuyên chở vật liệu đến (Hoàng Sa) dựng miếu. Bên tả miếu dựng bia đá, phía trước miếu xây bình phong, 10 ngày làm xong rồi về”[6].

Đại Nam thực lục viết về Đội Hoàng Sa

Những tư liệu này là chứng cứ xác thực của Nhà nước phong kiến Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Không những thế, chủ quyền của Việt Nam đối với hai quân đảo này cũng được các nhà khoa học trên thế giới công nhận.
Text Box:  
Tấm bản đồ 106, có tên “Bản đồ xứ Đàng Trong” đã vẽ quần đảo Hoàng Sa cụ thể, chi tiết và chính xác
Năm 1827, Philippe Vandermaelen (1795 - 1869), nhà địa lý học, thành viên Hội Địa lý Paris, xuất bản bộ Atlas thế giới gồm 6 tập với 7 bản đồ chung về 5 châu lục. Trong tập 2 của Atlas, Việt Nam được giới thiệu thông qua các tấm bản đồ số 97, 105, 106, 110. Partie de la Cochinchine (Bản đồ xứ Đàng Trong) là tờ số 106, vẽ đường bờ biển miền Trung từ vĩ tuyến 12 đến vĩ tuyến 16. Phía ngoài khơi, Paracels (tức Hoàng Sa) được vẽ khá chi tiết và chuẩn xác trong khoảng vĩ độ từ 16 đến 17 và kinh độ từ 109 đến 111[7]. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc mang tính quốc tế về chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa.
Như vậy, đến đầu thế kỷ XIX, vương triều Nguyễn được thành lập và khẳng định chủ quyền của Việt Nam một cách đầy đủ, thật sự theo đúng nguyên tắc thụ đắc lãnh thổ được phương Tây thừa nhận, bản đồ phương Tây chính thức xác nhận quần đảo Paracels (Hoàng Sa) nằm trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam[8].
Các tài liệu của người Pháp, như quyển Mémoire sur la Cochinchine của Jean-Baptiste Chaigneau (1769-1852) và quyển Univers, Histoire et Description de tous les peuples (xuất bản vào năm 1833), đều thừa nhận “đảo Paracels mà người Việt gọi là Bãi Cát Vàng (Hoàng Sa) gồm nhiều đảo san hô chằng chịt thuộc xứ Ðàng Trong cai quản, Hoàng đế Gia Long đã thân chinh vượt biển tiếp thu quần đảo vào năm 1816, chính ngài đã long trọng thượng cờ tại đó”[9].
Năm 1930, chính quyền Pháp tại Ðông Dương đã chính thức cắm cờ trên đảo và đến năm 1933 phái 3 chiếc tàu mang tên Alert, Astrobal và De Lanessan đến từng đảo một trong quần đảo Trường Sa (mà Pháp gọi là Spratley) để cắm cờ, thu nhận các đảo An Bang (Amboya Cay), Trường Sa (Spratley), Ba Bình (Itu Aba), Thị Tứ, Loại Ta[10]. Đây là những bằng chứng quan trọng về chủ quyền của Việt Nam đối với Trường Sa va Hoàng Sa thời thuộc Pháp.
Ngày 7-9-1951, Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao của Chính phủ Quốc gia Việt Nam Trần Văn Hữu tuyên bố tại Hội nghị San Francisco (Mỹ) rằng “chủ quyền của chúng tôi trên tất các đảo Spatly (Trường Sa) và Paracels (Hoàng Sa) đã thuộc về Việt Nam từ mọi thời đại”[11]. Tuyên bố này không gặp phải bất kì một sự phản đối nào từ các nước. Nó cũng có nghĩa là các nước đã công nhận chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa.
Ngày 13-7-1961, Tổng thống chính quyền Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ký sắc lệnh: “Quần đảo Hoàng Sa trước kia thuộc tỉnh Thừa Thiên, nay đặt thuộc tỉnh Quảng Nam…Một đơn vị hành chính xã bao gồm trọng quần đảo này được thành lập là lấy tên là xã Định Hải, trực thuộc quận Hòa Vang” (Quảng Nam) [12].
Như vậy, những văn kiện trên là những chứng cứ xác thật và không thể chối cãi về chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa và Trường Sa. Thế nhưng, ngày 19-1-1974, Trung Quốc đã đem quân xâm chiếm Hoàng Sa của Việt Nam.
                                                                                      Lê Tùng Lâm






TRUNG QUỐC ĐÁNH CHIẾM HOÀNG SA CỦA VIỆT NAM
& TRÁCH NHIỆM CỦA MỸ
                                                                                      Lê Tùng Lâm
Trường Đại học Sài Gòn

 Trung Quốc lấn chiếm Hoàng Sa trước năm 1974
Text Box:  
Bản đồ Trung Quốc trong Atlas Thế giới năm 1827
Text Box:  
Đại Thanh nhất thống toàn đồ năm 1818
Mặc dù giới cầm quyền Bắc Kinh không ngừng rêu rao Hoàng Sa và Trường Sa là của họ, nhưng họ không thể đưa ra bất cứ một chứng cứ nào. Trong lịch sử, các triều đại phong kiến Trung Quốc đều xác nhận cương vực của Trung Hoa chấm dứt ở đảo Hải Nam. Thanh Sử Cảo cũng không đả động đến Hoàng Sa vàTrường
Sa. Các bản đồ chính thức do các Nhà nước phong kiến và dân quốc Trung Hoa vẽ như Hoàng dư toàn lãm đồ (1717), Đại Thanh nhất thống toàn đồ (1818), Trung Hoa Dân quốc toàn đồ v.v… đều xác định phần đất cực Nam của Trung Quốc là đảo Hải Nam và không có đất đai nào khác ở trên Biển Đông. Tất cả các bản đồ của Trung Quốc từ đầu thế kỷ XX trở về trước cũng hoàn toàn thống nhất với bản đồ phương Tây, không hề vẽ lãnh thổ cực nam của Trung Quốc vượt xuống dưới vĩ độ 18[13].
Năm 1909, Lý Chuẩn được vua Thanh cử đến quần đảo Hoàng Sa. Tuy nhiên, lúc này Hoàng Sa đã không còn là một lãnh thổ vô chủ nữa. Việt Nam đã thực thi chủ quyền của mình từ ít nhất là năm 1816. Mặt khác, Trong tập Atlas thế giới năm 1827 của Philippe Vandermaelen cũng không thừa nhận đều đó. Bản đồ Partie De La Chine (Bộ phận thuộc Trung Quốc) tờ số 98, trang 109, vẽ phần lãnh thổ cực nam của Trung Quốc bao gồm tỉnh Quảng Đông, đảo Hải
 
Trung Hoa Dân quốc toàn đồ, bản đồ chính thức của Trung Quốc từ 1911

Nam và ba cụm đảo ở phía đông đảo Hải Nam, chỉ giới hạn trong phạm vi phía bắc vĩ tuyến 180 B, mà không bao gồm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam[14]. Đây là chứng cứ khẳng định quần đảo Hoàng Sa không thuộc về Trung Quốc. Như vậy, các bản đồ của Nhà nước phong kiến Trung Quốc và thế giới đều thừa nhận cương vực cuối cùng của Trung Quốc là đảo Hài Nam chứ không hề có Hoàng Sa và Trường Sa.
Năm 1935, trước những hành động của Pháp trên quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, Trung Hoa Dân quốc (THDQ) đã cho xuất bản một bản đồ chính thức đầu tiên về các đảo trên Biển Đông (mà họ gọi là Nam Hải). Tuy nhiên, bản đồ này chưa thể hiện “đường lưỡi bò”. Tháng 1-1948,  Bộ Nội vụ THDQ công bố bản đồ các đảo trên Nam Hải, lần này có vẽ thêm một đường hình chữ U 11 đoạn thường được gọi là “đường lưỡi bò” bởi nó giống cái lưỡi bò liếm xuống biển Đông[15]. “Đường lưỡi bò” này bao trùm cả bốn nhóm quần đảo, bãi ngầm lớn trên biển Đông là các quần đảo Hoàng Sa (Paracels), Trường Sa (Spratlys),  Pratas (Trung Quốc gọi là Đông Sa) và bãi cạn Macclesfield (Trung Quốc gọi là Trung Sa). Thế nhưng, ngay từ lúc đầu, đường lưỡi bò này đã bộc lộ tính không chính xác, không ổn định, không được xác định tọa độ rõ ràng và không biểu thị là một đường biên giới quốc gia.
Năm 1946, trên tinh thần Tuyên bố Cairo và Nghị quyết Potsdam, 4 tàu chiến của THDQ đổ bộ lên quần đảo Hoàng Sa với cớ giải giới quân Nhật. Ngày 7-1-1947, chính phủ THDQ tuyên bố họ đã chiếm giữ quần đảo Tây Sa, nhưng thực ra mới chỉ chiếm đảo Phú Lâm (Woody Island, mà họ gọi là đảo Vĩnh Hưng). Năm 1949, THDQ  rút khỏi đảo Phú Lâm. Pháp gửi quân Pháp-Việt trở lại giữ đảo.
Sau khi thành lập (1-10-1949), nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH) tiếp tục thừa nhận bản đồ 1948 của THDQ. Tuy nhiên, CHNDTH chưa yêu sách các vùng nước nằm trong “đường lưỡi bò” như các vùng nước lịch sử. Tại Hội nghị San Francisco (9-1951), các quốc gia tham gia cũng đã khước từ đề nghị trao trả cho Trung Quốc hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa[16]. Trong thực tế, “đường lưỡi bò” chưa bao giờ được cộng đồng quốc tế thừa nhận. Mặt khác, đại diện của CHNDTH cũng không tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc trong Hội nghị Công ước Luật biển lần III[17] tại New York năm 1973. Do đó, những hành vi bí mật xâm lược trên không thể tạo nên cơ sở cho quyền chủ quyền của Trung Quốc đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam.
Theo Hiệp định Genève 21-7-1954, Việt Nam Cộng hòa (VNCH) quản lý quần đảo Hoàng Sa. Năm 1956, lực lượng hải quân VNCH  tiếp tục thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa và Trường Sa. Tuy nhiên, đảo lớn nhất là Phú Lâm đã bị CHNDTH bí mật chiếm trước khi quân đội VNCH ra đóng giữ.
Năm 1958, Điều 1 Tuyên bố về lãnh hải của CHNDTH đã nhấn mạnh rằng: “Chiều rộng lãnh hải nước CHNDTH là 12 hải lý. Điều khoản này áp dụng cho tất cả các lãnh thổ của nước CHNDTH, bao gồm lục địa Trung Quốc và các đảo ven bờ của lục địa cũng như các đảo Đài Loan và xung quanh đó, quần đảo Penghu (Bành Hồ) và tất cả các đảo khác thuộc Trung Quốc bị phân cách với đất liền và các đảo ven bờ biển của nó bởi biển cả”[18]. Như vậy, tuyên bố năm 1958 của CHNDTH cũng không thể bao gồm cả Hoàng Sa, Trường Sa và các đảo như “đường lưỡi bò” đã công bố của họ.
Trong thời gian 1964-1970, Hải quân Trung Quốc và Hải quân VNCH chạm súng nhiều lần trên hải phận Hoàng Sa, nhưng không đưa đến thương vong. Trong thời điểm đó, VNCH cũng thiết lập một sân bay nhỏ tại đảo Hoàng Sa. Mặc dù CHNDTH đã chiếm đóng trái phép tại hai đảo Phú Lâm và Linh Côn trong quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, chủ quyền của Hoàng Sa và Trường Sa vẫn do chính quyền VNCH nắm giữ.

2. Trung Quốc đánh chiếm Hoàng Sa (1974) và trách nhiệm của người Mỹ
Âm mưu xâm chiếm Hoàng Sa của Trung Quốc đã có từ thời THDQ nhưng nó chưa thực hiện được. Đến cuối những năm 60 của thế kỉ XX, giới cầm Bắc Kinh nhận thấy thời cơ để đánh chiếm Hoàng Sa của Việt Nam đã đến vì:
1- Từ năm 1967, Richard Nixon – sau này là tổng thống của Mỹ - kêu gọi thừa nhận “thực tại Trung Quốc” và thực hiện đường lối lôi kéo Trung Quốc vào cộng đồng thế giới với tư cách là “một quốc gia hùng mạnh và tiến bộ chứ không phải là tâm điểm của cách mạng thế giới”[19]. Do đó, Washington bắt đầu những động thái xích lại gần với Trung Quốc.
2- Năm 1970, Đô đốc Elmo Zumwalt, cựu Tham mưu trưởng Hải quân Mỹ, tuyên bố tại Guam rằng Hoàng Sa và Trường Sa không nằm trong chiến lược triển khai các hải đảo tiền đồn của Hạm đội 7 Mỹ. Theo nhận định của chính giới VNCH lúc đó, đây là sự trao đổi quyền lợi giữa Mỹ và Trung Quốc và là nguy cơ cho VNCH trong việc bảo vệ Hoàng Sa[20]. Rõ ràng tuyên bố trên của Mỹ là một sự nhân nhượng có toan tính của Mỹ trong chính sách đối ngoại với Trung Quốc. Sự “bỏ rơi” Hoàng Sa và Trường Sa của Mỹ đã tạo cho Bắc Kinh có cơ hội để tiếp tục thực hiện các hành động lấn chiếm ở đây.
3- Năm 1972, Richard Nixon (lúc này đã vào Nhà Trắng) cùng cố vấn Henry Kissinger và ngoại trưởng William Rogers sang thăm chính thức Trung Quốc. Ngày 28-2-1972, Mỹ và Trung Quốc đã ký Thông cáo chung Thượng Hải và xác định sự ủng hộ của Mỹ đối với CHNDTH. Đồng thời, Mỹ và Trung Quốc đưa ra tuyên bố chung phản đối "bá quyền" tại châu Á và Thái Bình Dương. Rõ ràng, chuyến viếng thăm Trung Quốc của R.Nixon làm cho những “hiểu lầm” trong quan hệ Trung-Mỹ đã được tháo bỏ. Đây là cơ sở quan trọng cho những hoạt động của Bắc Kinh trong giai đoạn sau. Năm 1973, Trung Quốc và Mỹ mở văn phòng liên lạc ở thủ đô mỗi nước mở đầu cho việc bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.
4- Tháng 1-1973, Mỹ ký Hiệp định Paris và rút quân đội ra khỏi Miền Nam Việt Nam. Đồng thời Hạm đội 7 cũng được rút ra khỏi khu vực quần đảo Hoàng Sa. Trong thực tế, Mỹ “bỏ rơi” Hoàng Sa, xem việc bảo vệ quần đảo này là việc riêng của VNCH.
5- Đầu năm 1974, VNCH phải đối mặt với hàng loạt khó khăn về tài chính, quân sự khi Mĩ rút quân theo Hiệp định Paris. Quân giải phóng miền Nam Việt Nam đã mở nhiều cuộc tiến công ở Khu V và Nam Bộ.
Việc Mỹ “bỏ rơi” Hoàng Sa và làm ngơ trước các hành động của Trung Quốc đã tạo điều kiện cho Trung Quốc tiến tới chiếm toàn bộ Hoàng Sa vì “nếu chậm chân, họ (TQ) sẽ khó làm được điều đó sau khi Việt Nam thống nhất[21]”. Do đó, để có cớ xâm lược Hoàng Sa, ngày 11-1-1974, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra tuyên bố : Hoàng Sa, Trường Sa là lãnh thổ của Trung Quốc và tố cáo VNCH chiếm đóng bất hợp pháp[22]. Đồng thời, “để làm hậu thuẫn cho những lời tuyên bố vô căn cứ, Trung Quốc tung nhiều tàu đánh cá võ trang xâm nhập hải phận Hoàng Sa và đổ quân giả dạng ngư phủ lên các đảo không có lực lượng quân đội VNCH đóng” [23].
Sau đó, Đêm 17-1-1974, Chu Ân Lai cùng với Diệp Kiếm Anh viết báo cáo gửi Mao Trạch Đông đề nghị phái quân ra quần đảo Hoàng Sa[24]. Mao Trạch Đông phê : “Đồng ý ! Trận này không thể không đánh”. Mao Trạch Đông giao cho Diệp Kiếm Anh và Đặng Tiểu Bình trực tiếp chỉ huy trận đánh tại quần đảo Hoàng Sa[25]. Như vậy từ đầu, giới cầm quyền Bắc Kinh đã thống nhất với nhau về mục tiêu trong việc xâm chiếm Hoàng Sa.
Ngày 18-1-1974, Chu Ân Lai triệu tập cuộc họp Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc để thảo luận tình hình Hoàng Sa và lập ra ban chuyên trách năm người phụ trách kế hoạch đánh Hoàng Sa - mà phía Trung Quốc gọi là “Cuộc phản kích Tây Sa” để tuyên truyền trong nước và che mắt dư luận quốc tế. Các lãnh đạo cấp cao gồm Diệp Kiếm Anh - Chủ nhiệm Ban chuyên trách, cùng Vương Hồng Văn, Trương Xuân Kiều, Đặng Tiểu Bình và Trần Tích Liên đã nghe Tô Chấn Hoa, Phó Tư lệnh Hải quân, báo cáo tình hình và đề nghị tấn công[26]. Ban chuyên trách công bố bản hướng dẫn nhằm đánh lại các tuần dương hạm của VNCH. Căn cứ vào bản hướng dẫn này, hải quân Trung Quốc lập kế hoạch chuẩn bị cho chiến dịch[27].
Sáng ngày 19-1-1974, hồi 10 giờ 20, một hộ tống hạm Trung Quốc thuộc loại Kronstadt bắn vào khu trục hạm Trần Khánh Dư mang số HQ-4 của VNCH. Để tự vệ, các chiến hạm VNCH đã phản pháo và gây hư hại cho hộ tống hạm Trung Quốc. Cuộc giao tranh gây thiệt hại về nhân mạng và vật chất cho cả đôi bên[28]. Trong khi chiến sự đang diễn ra tại Hoàng Sa, Diệp Kiếm Anh, Đặng Tiểu Bình và Tô Chấn Hoa báo cáo lên Mao Trạch Đông đề nghị cho phép quân đội Trung Quốc chiếm tất cả các đảo do VNCH kiểm soát. Mao đã chấp thuận đề nghị này[29]. Như vậy, hành động xâm lược trắng trợn của Trung Quốc đã đánh tan luận điểm xuyên tạc về việc “bảo vệ chủ quyền” – cái mà Trung Quốc chưa từng có tại Hoàng Sa.

Khu trục hạm HQ-4 Trần Khánh Dư

Không chấp nhận việc Trung Quốc xâm lược Hoàng Sa, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam ra Tuyên bố khẳng định chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ là vấn đề thiêng liêng đối với mỗi dân tộc, mọi tranh chấp về biên giới và lãnh thổ giữa các nước có liên quan phải được giải quyết bằng thương lượng trên tinh thần bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, hữu nghị và láng giềng tốt.
Trong khi đó,  VNCH tìm cách đánh bại và giành lại chủ quyền từ Trung Quốc bằng hai con đường như sau:
Đấu tranh bằng con đường ngoại giao
Trước hành động ngang nhiên xâm lược của Trung Quốc, ngay trong ngày 19-1-1974, Bộ Ngoại giao VNCH đã ra Tuyên bố một mặt khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa, mặt khác nêu rõ “các hành động quân sự của Trung Cộng là hành vi xâm phạm trắng trợn vào lãnh thổ VNCH, và một lần nữa vạch trần chánh sách bành trướng đế quốc mà Trung Cộng liên tục theo đuổi”[30].
 Ngày 20-1-1974, VNCH đã chính thức gửi thư đến Chủ tịch Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc (HĐBA.LHQ), yêu cầu triệu tập cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an để xem xét hành động xâm lược của Trung Quốc “nhằm thực hiện các hành động khẩn cấp để sửa chữa tình hình và chấm dứt việc xâm lược” [31]. Thế nhưng, thái độ của Mỹ đã làm cản trở quá trình đấu tranh của VNCH.
Trước diễn biến phức tạp này, cũng trong ngày 20-1-1974, Đại sứ Mỹ tại Sài Gòn - Graham Martin đã gởi một bức điện về cho Bộ Ngoại giao Mỹ và nêu rõ rằng “Trung Quốc không đơn giản tăng viện lực lượng ở Hoàng Sa mà đang tiến hành một kế hoạch chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm chiếm quần đảo” [32]. Do đó, Martin đã đề nghị Washington hãy cân nhắc gây sức ép lên Bắc Kinh và đẩy mạnh các bước đi trong lĩnh vực ngoại giao.
Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Mỹ khi đó có vẻ muốn bảo vệ mối quan hệ với Trung Quốc hơn là với một đồng minh đã hết thời. Các nhà ngoại giao Mỹ tại Hội đồng Bảo an tỏ ra bi quan về việc đưa vấn đề ra Hội đồng Bảo an bởi Trung Quốc là một thành viên thường trực của cơ quan này trong khi VNCH chỉ là quan sát viên của LHQ nên không chấp nhận để VNCH đưa vần đề Hoàng Sa ra Liên Hiệp Quốc.
Đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc John A. Scali nhận định rằng việc “đưa vấn đề Hoàng Sa ra Hội đồng Bảo an sẽ gây ra rắc rối rõ ràng và nghiêm trọng cho chúng ta. Phía Việt Nam có vẻ như không có cơ hội đạt được một quyết định thuận lợi từ Hội đồng Bảo an và có ít triển vọng đạt được bất kỳ lợi thế nào” [33]. Do đó, John A. Scali cho rằng “tình thế của chúng ta sẽ cực kỳ bất tiện ngay cả khi Việt Nam có quyền hợp pháp hiển nhiên với quần đảo tranh chấp. Trong tình cảnh hiện tại, chúng ta sẽ tìm cách trì hoãn tiến trình của Hội đồng Bảo an. Điều này sẽ giúp phái bộ VNCH có thời gian thăm dò trực tiếp các thành viên Hội đồng Bảo an và báo cáo kết quả về cho Sài Gòn”. Rõ ràng, người Mỹ đã không tích cực ủng hộ cho giải pháp ngoại giao của VNCH và còn trì hoãn nó. Thái độ này của Mỹ đã làm cho con đường đấu tranh ngoại giao của VNCH gần như rơi vào bế tắc. Trước những khó khăn đó, VNCH đã quyết định gửi thư đến Chủ tịch HĐBA Liên Hiệp Quốc Facio rút lại yêu cầu về việc triệu tập cuộc họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an. Ngày 25-1, Chủ tịch Facio thông báo Hội đồng Bảo an sẽ không nhóm họp để thảo luận vấn đề Hoàng Sa bởi VNCH đã rút lại yêu cầu.
Nhận định về vấn đề này, Chủ tịch Facio cũng nhận thấy rằng “Mỹ không thúc đẩy một cuộc họp của Hội đồng Bảo an và ông có cảm giác Mỹ không thực sự muốn có cuộc họp[34]. Các hồ sơ ngoại giao của Mỹ được giải mật trong thời gian qua đã gợi ý rằng “Washington đã chủ động bỏ rơi và gây sức ép buộc VNCH không được “manh động” trong vấn đề Hoàng Sa”[35]. Đồng thời, Washington và các đồng minh đã cố gắng thuyết phục VNCH không đưa vấn đề Hoàng Sa ra HĐBALHQ[36]. Dưới áp lực của Mĩ, VNCH đành phải từ bỏ ý định đưa vấn đề Hoàng Sa lên Liên Hiệp Quốc. Nhận định về thái độ này của Mỹ, một đại diện ngoại giao Liên Xô tại Liên Hiệp Quốc mô tả rằng Washington đang bối rối trong việc lựa chọn ủng hộ “đồng minh cũ và người bạn mới” [37]. Như vậy, con đường đấu tranh bằng ngoại giao để buộc Trung Quốc dừng các hành động xâm lược Việt Nam đã bị chính người Mỹ - đồng minh “hôm qua” của VNCH - phá hoại.
Kế hoạch phản công bằng quân sự
Ngay sau khi Trung Quốc xâm lược Hoàng Sa, Ngoại trưởng Vương Văn Bắc đã gặp Đại sứ Mỹ Graham Martin để thảo luận về “tình hình rất nghiêm trọng” tại quần đảo Hoàng Sa. Theo đó, VNCH đang chuẩn bị đánh Trung Quốc bằng không quân tại Hoàng Sa.
Sau khi giải pháp ngoại giao thất bại, ngày 14-2-1974, chính phủ VNCH đã ra Tuyên cáo và nêu rõ “Quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa là những phần bất khả phân của lãnh thổ VNCH. Chánh phủ và nhân dân VNCH không bao giờ chịu khuất phục trước bạo lực mà từ bỏ tất cả hay một phần chủ quyền của mình trên những quần đảo ấy[38]. Do đó, một kế hoạch phản công được chuẩn bị công phu với khả năng chiến thắng là 100% đã được vạch ra. Theo đó, VNCH sẽ cho máy bay tấn công tàu Trung Quốc vì “họ đi ra Hoàng Sa của mình là bằng tàu thôi, mình mà diệt hạm đội này là họ cụt ngòi”. Máy bay sử dụng cho chiến dịch là loại F-5 và F-5E, loại có bình xăng phụ[39]. Đây là loại máy bay phát huy tốt trong điều kiện chiến đấu trên biển so với máy bay của Trung Quốc. Theo phi công Nguyễn Thành Trung, máy bay của VNCH sẽ “cất cánh từ Đà Nẵng ra Hoàng Sa, tụi tôi thừa sức đánh với họ trong 20 phút, thừa dầu bay về Đà Nẵng. Cự ly từ Hải Nam ra Hoàng Sa xa hơn Đà Nẵng ra Hoàng Sa chút xíu, nhưng Không quân Trung Quốc chỉ có MiG-21, ra tới Hoàng Sa thì không còn dầu để quay về. Thế nên, về không quân thì tụi tôi chiếm ưu thế, Trung Quốc không có gì”[40].
Trong cuộc họp bàn phương thức tác chiến tại Đà Nẵng, VNCH cũng xác định “có 40 tàu Trung Quốc đang có mặt tại Hoàng Sa. Do đó, nhiệm vụ của các phi đoàn phải làm sạch, nhấn hết xuống biển và tôi (Nguyễn Thành Trung-ND) đảm bảo là 100% sau một ngày tất cả 40 chiếc tàu đó không còn chiếc nào sống sót” [41]. Cũng theo Nguyễn Thành Trung, việc tái chiếm Hoàng Sa là hoàn toàn khả thi vì với sức mạnh áp đảo của không quân bao gồm 120 chiếc F-5 và F-5E đang chờ lệnh ở Đà Nẵng, mỗi máy bay đủ sức không chiến tại Hoàng Sa trong 20 phút thì chỉ cần sau 1 ngày là đánh chìm toàn bộ tàu Trung Quốc ở Hoàng Sa. Thế nhưng, kế hoạch này đã không được thực hiện do những phản ứng từ phía Mỹ.
Ngày 25-1-1974 và ngày 31-1-1974, H.Kissinger đã xác định “lập trường của Mỹ là không đứng về bên nào trong các tuyên bố chủ quyền tại đây và Mỹ sẽ tránh xa những tranh chấp ở Hoàng Sa và Trường Sa”[42]. Đồng thời, Mỹ đã điều Hạm đội 7 Thái Bình Dương ra khỏi khu vực Hoàng Sa.  Rõ ràng, lập trường này đã minh chứng cho sự thay đổi trong chính sách đối với VNCH của Washington. Giải thích cho thái độ này, Washington cho rằng “Quốc hội Mỹ đã ra luật cấm Chính phủ tiếp tục hỗ trợ quân sự cho VNCH nên họ không thể nào giúp VNCH bảo vệ Hoàng Sa trước sự tấn công của Trung Quốc[43]. Theo lời Nguyễn Thành Trung, việc này không được thực hiện do "Mỹ đã cảnh báo Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu không được hành động"[44]. Lúc bấy giờ, Mỹ đã làm lành với Trung Quốc và chấp nhận làm ngơ để Trung Quốc cưỡng chiếm Hoàng Sa. Do đó, cuộc phản công bằng không quân của VNCH đã không diễn ra và Trung Quốc vẫn chiếm giữ trái phép Hoàng Sa của Việt Nam đến ngày hôm nay.
Như vậy, qua biến cố lịch sử Hoàng Sa năm 1974, chúng ta phải nhìn nhận một thực tế là Mĩ đã “bỏ rơi” Hoàng Sa và chấp nhận “làm ngơ” cho các hoạt động phi pháp của Trung Quốc tại đây. Không những thế, Mỹ còn gây sức ép về ngoại giao và cản trở về quân sự để không cho VNCH phản kháng lại đối với Trung Quốc. Sự kiện này đã minh chứng có sự bắt tay của Mỹ với Trung Quốc. Người Mỹ đã “bán đứng” đồng minh cũ để đổi lấy đồng minh mới và chính sự thực dụng này của Mỹ đã góp phần làm cho tình hình Biển Đông không ổn định.
Trận gió mà Mỹ gieo năm 1974 đã bị Trung Quốc lợi dụng, thổi bùng lên thành cơn bão khiến Mỹ phải gặt 40 năm sau.



[1] Bửu Cẩm và những người khác (1962), Hồng Đức bản đồ, Bộ Giáo dục Quốc gia xuất bản, Sài Gòn, tr.94
[2] Lê Quý Đôn, Phủ biên tạp lúc, Lê Xuân Giáo dịch, Phụ Quốc vụ khanh đặc trách Văn hóa xuất bản, Sài Gòn, 1972, tr.210-212.
[3] Quốc Sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, Bản dịch của Viện Sử học, tập 1, NXB KHXH, Hà Nội, 1991, tr.164.
[4] Nguyễn Đình Đầu (2014), Chủ quyền Việt Nam trên Biển Đông và Hoàng Sa-Trường Sa, NXB ĐHQG TPHCM, tr.9.
[5] Nguyễn Đình Đầu (2014), sđd, tr.10.
[6] Nguyễn Đình Đầu (2014), sđd, tr.10.
[7] (GDVN) - Thêm bằng chứng từ bộ Atlas thế giới, Bruxelles - 1827 khẳng định chủ quyền của Việt Nam với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
[8] (GDVN) - Thêm bằng chứng từ bộ Atlas thế giới, tlđd..
[10] Journal Officiel de L'Indochine ngày 25 tháng 9 năm 1933, tr.7784.
[11] Nguyễn Đình Đầu (2014), sđd, tr.14-15.
[12] Nguyễn Đình Đầu (2014), sđd, tr.15.
[13] (GDVN) - Thêm bằng chứng từ bộ Atlas thế giới, tlđd.
[14] Nguồn: http://m.tuoitre.vn/tin-tuc/Tuoi-Tre-Cuoi-tuan/1059668529,Mot-tai-lieu-quy-chung-minh-chu-quyen-cua-Viet-Nam-doi-voi-quan-dao-Hoang-Sa.ttm
[15] Chi Kin Lo, China’s policy towards territorial disputes, tr. 43.
[16] Monique Chemillier- Gendreau, Sovereignty over Paracel and Spratly Islands, Kluwer Law International, 2000, 208, tr. 41.
[17] Yann Huei Song, china's "historic waters"in the south china sea:an analysis from taiwan, American Asian Review Vol. 12, N.. 4, Winter, 1994 (tr. 83-101)
[18] Daniel J. Dzurek, The Spratly Islands Dispute:Who's On First? International Boundaries Research Unit, Volume 2 Number 1, tr. 14.
[19] R. Nixon (1967), Asia After Vietnam, in Forgein Affairs, October, p 122.
[20] Hải Chiến Hoàng Sa, Bão biển Đệ Nhị Hải Sư, tác giả xuất bản, Australia, 1989, trang 101.
[21] Châu Minh Linh, Trung Quốc nuốt dần Hoàng Sa, nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140105/hai-chien-hoang-sa-40-nam-nhin-lai-6-1-2014.aspx.
[22]  Tân Hoa Xã: Mao Trạch Đông chỉ đạo đánh chiếm Hoàng Sa năm 1974, Báo Giáo dục Việt Nam.
[23] Châu Minh Linh, Trung Quốc nuốt dần Hoàng Sa, tlđd.
[24]  Tân Hoa Xã: Mao Trạch Đông chỉ đạo đánh chiếm Hoàng Sa năm 1974, Báo Giáo dục Việt Nam.
[25]  Tân Hoa Xã: Mao Trạch Đông chỉ đạo đánh chiếm Hoàng Sa năm 1974, Báo Giáo dục Việt Nam.
[26] Châu Minh Linh, Trung Quốc nuốt dần Hoàng Sa, tlđd.
[27] Quan hệ Trung Việt trước trận Hoàng Sa, Lý Hiểu Bình, BBC.
[28] Tuyên cáo của Bộ Ngoại giao VNCH ngày 19.1.1974,  Thanh Niên Online (giới thiệu), Nguồn:  http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140108/hai-chien-hoang-sa-tuyen-cao-cua-bo-ngoai-giao-vnch-ngay-19-1-1974.aspx
[29]  Quan hệ Trung Việt trước trận Hoàng Sa, Lý Hiểu Bình, BBC
[30] Tuyên cáo của Bộ Ngoại giao VNCH ngày 19.1.1974,  Thanh Niên Online (giới thiệu), Nguồn:  http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140108/hai-chien-hoang-sa-tuyen-cao-cua-bo-ngoai-giao-vnch-ngay-19-1-1974.aspx
[31] Sơn Duân (2014), Hoàng Sa ở Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140108/ho-so-ngoai-giao-my-ve-hai-chien-hoang-sa-ky-2-hoang-sa-o-hoi-dong-bao-an-lhq.aspx.
[32] Sơn Duân (2014), Bàn cờ nước lớn, tlđd
[33] Sơn Duân (2014), Hoàng Sa ở Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, tlđd.
[34] Sơn Duân (2014), Hoàng Sa ở Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, tlđd.
[35] Sơn Duân (2014), Bàn cờ nước lớn, Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140106/ho-so-ngoai-giao-my-ve-hai-chien-hoang-sa-ky-1-ban-co-nuoc-lon.aspx.
[36] Sơn Duân (2014), Bàn cờ nước lớn, tlđd.
[37] Sơn Duân (2014), Bàn cờ nước lớn, tlđd

[38] Tuyên cáo ngày 14.2.1974 của Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, Thanh Niên online (giới thiệu), Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140108/hai-chien-hoang-sa-tuyen-cao-ngay-14-2-1974-cua-chinh-phu-viet-nam-cong-hoa.aspx.

[39] Đỗ Hùng - Tấn Tú (2014), Không quân Việt Nam Cộng hòa lên kế hoạch giành lại Hoàng Sa, tlđd
[40] Đỗ Hùng - Tấn Tú (2014), Không quân Việt Nam Cộng hòa lên kế hoạch giành lại Hoàng Sa, tlđd.
[41] Đỗ Hùng - Tấn Tú (2014), Không quân Việt Nam Cộng hòa lên kế hoạch giành lại Hoàng Sa, tlđd.
[42] Sơn Duân (2014), Bàn cờ nước lớn, tlđd.
[43] Hoàng Sa: Góc nhìn từ dinh ông Thiệu, BBC online, 17 tháng 1, 2014.
[44] Đỗ Hùng - Tấn Tú (2014), Không quân Việt Nam Cộng hòa lên kế hoạch giành lại Hoàng Sa, tlđd.